تفاوت‌هاي دولت‌هاي رانتي و غيررانتي - تالار گفتمان آذر فروم





دعوت به همکاری با آذر فروم

 

تفاوت‌هاي دولت‌هاي رانتي و غيررانتي
زمان کنونی: 20-09-1395،02:48 ق.ظ
کاربران در حال بازدید این موضوع: 1 مهمان
نویسنده: Friga
آخرین ارسال: Friga
پاسخ: 1
بازدید: 197

 
 
رتبه موضوع:
  • 0 رای - 0 میانگین
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5

موضوع: تفاوت‌هاي دولت‌هاي رانتي و غيررانتي
ارسال: #1
تفاوت‌هاي دولت‌هاي رانتي و غيررانتي
پست‌ها: 11,943
تاریخ عضویت: 20 اردیبهشت 1390
اعتبار: 288
حالت من: Shad
اگر بخواهيم ويژگي‌هاي دولت رانتير را برشماريم بايد نقطهء مقابل آن يعني دولت‌هاي غيررانتي و ويژگي‌هاي آن را بررسي كنيم.يك دولت غيررانتي دولتي است كه اعتقاد به مكانيزم بازار آزاد دارد وتمام تلاشش براين است كه بتواند ساختار بازار را درجامعه جابيندازد و جهت‌گيري فعاليت‌هاي دولت هم به سمت تكميل بازار است. بنابراين دولت غيررانتي كه من اسم آن را رقابتي مي‌گذارم درحوزه‌هايي از اقتصاد وارد مي‌شود كه ساز و كار بازار قادر نيست آن مسايل را حل كند.
بـه همين جهت اساس يك دولت غيررانتي مكانيزم اقتصاد بازار است و به همين جهت چون اساس، رقابت است رانت‌ها به شكل غيرمتعارف در چنين فضايي شكل نمي‌گيرد. اما در اقتصاد رانتي عكس اين است، يعني دولت خودش را جاي بازار قرار مي‌دهد و دولت عامل توسعه تلقي مي‌شود درحالي كه در دولت‌هاي غـيررانتي بازار و مديران شركت‌هاي اقتصادي، محور و عاملان اصلي توسعه تـلقي مي‌شوند و دولت اين‌جا تنها حامي‌مديران اقتصادي است كه تحت عنوان سالم‌سازي محيط اقتصادي در ادبيات اقتصادي از آن ياد شده است.

بنابراين دولت‌هاي رانتي با شروع دخالت دراقتصاد، رانت را ايجاد مي‌كنند و فرقي نمي‌كند كه اين دخالت با سوء نيت يا حسن نيت باشد. در هر حال دخالت است.

به همين جهت دولت‌هاي رانتي درمحور سياست‌هاي خودشان چه به طور ضمني و چه صريح به نفي بازار و جايگزيني دولت دربازار اقرار مي‌كنند.

ويژگي‌هاي دولت رانتير را درچند بند مي‌توان خلاصه كرد:

1-محور قراردادن سياست‌هاي دولت به عـنوان عامل اصلي توسعه; دراين‌جا دولت‌هاي رانتي بخش خصوصي را تنها به عنوان كمك قبول دارند و به همين جهت از نظر اقتصادي و سياسي تمركز بالايي را در اقتصاد ايجاد مي‌كنند.

2-دولت با دخالت در اقتصاد تلاش مي‌كند منابع را به شكل عادلانه‌اي توزيع كند، كه اين خود موجب دخالت‌هاي گسترده در اقتصاد مي‌شود مثلائ دخالت در توزيع منابع بانكي يا خودداري از شكل‌گيري صنايع بزرگ و يـا تخصيص منابع بودجه درمناطق مختلف كشور.

3-دولت‌هاي رانتي تمايل دارند كه از طريق دخالت در اقتصاد به نوعي بر درآمدها و چگونگي توزيع آن اثر بگذارند به طور مثال در بازار كار و نظام دستمزد خودشان را وارد مي‌كنند و از طريق تعيين حداقل دستمزدها وافزايش‌هاي غير عادي سياست خودشان را اعمال مي‌كنند.

4-دولت‌هاي رانتي تمايل بسيار زيادي به تثبيت نرخ ارز دارند چرا كه اين دولت‌ها از طريق برنامه‌ريزي و تخصيص منابع دولتي، سياست‌گذاري مي‌كنند و احتياج به يك شرايط آرام و تثبيت شده دارند كه اين شرايط آرام اقتصادي با تثبيت نرخ ارز تامين مي‌شود.

5-حكومت‌هاي رانتي اعتقاد به تثبيت اقتصاد دارند، درهمين راستا در ساز و كارهاي بازار آزاد دخالت مي‌كنند و به نوعي قيمت‌ها را با معيارهاي غير اقتصادي تثبيت مي‌كنند. اين‌ها دربازار آزاد دخالت مي‌كنند و ابايي هم از مختل شدن بازار آزاد ندارند چراكه اعتقادي به آن ندارند مخصوصائ دولت‌هاي مردم گرا و پوپوليستي تمايل زيادي به اين سياست پيدا مي‌كنند.

6-دولـت‌هـاي رانتـي تمـايـل بـه سرمايه‌گذاري داخلي دارند و معتقدند، اقتصاد داخل را بايد تقويت كرد ويكي از راه‌هاي تقويت اقتصاد داخل را كاهش نرخ بهرهء بانكي مي‌دانند زيرا كاهش نرخ بهره از نظر آن‌ها قيمت‌ها را پايين مي‌آورد و حجم سرمايه‌گذاري را بالا مي‌برد. بنابراين جدا از نرخ ارز و قيمت‌ها دربازار پول هم وارد مي‌شوند و مانع پيشرفت و كاركرد مكانيزم بازار آزاد مي‌شوند. بنابراين دولت‌هاي رانت گرا سه متغير كليدي در اقتصاد را دركنترل خودشان مي‌گيرند كه آن نرخ ارز، تورم و بهره است.

درحالي كه در اقتصاد آزاد اساس كاركرد و پايداري با عملكرد آزادانه اين سه نرخ تامين مي‌شود كه دخالت دولت‌هاي رانتي دراين نرخ‌ها‌مجموعهء وسيعي از رانت‌ها را در اقتصاد ايجاد مي‌كند.

7-دولت‌هاي رانتي به حركت طبيعي اقتصاد توجه ندارندو آن‌ها به سرعت مي‌خواهند تحولات را شكل بدهند واز حركت تدريجي وطبيعي اقتصادي دوري مي‌كنند.

اين تمايل به سرعت دادن به تحولات اقتصادي، يك نتيجهء اجتناب‌ناپذير به دنبال دارد و آن هم دخالت دراقتصاد براي سرعت دادن به اقتصاد است. اين‌جا دولت مجبور به مهندسي اقتصاد مي‌شود و انواع دخالت‌ها از همين جا شروع مي‌شود و براي اين‌كه اين سرعت را ايجاد كند، مجبور است از وام‌هاي خارجي استفاده كند و يا از منابع گستردهء داخلي براي تامين بودجه بهره‌گيري كند.

8-دولت‌هاي رانت گرا يك ويژگي مشخص دارند كه با بند‌هاي هفت‌گانهء بالا درواقـع درارتباط است. آن هم اين‌كه درتصميم‌گيري‌ها خيلي سريع عمل مي‌كنند و با اين سرعت هم تصميمات ناسنجيده گرفته مي‌شود.

به عبارتي ديگر، تصميمات دركوتاه‌ترين زمان اتخاذ مي‌شوند و با روند طبيعي اقتصاد همخواني ندارد و موجب كشمكش و تضاد درجامعه مي‌شود.

9-دولت‌هاي رانتي تمايل بسيار زيادي به حمايت از اقتصاد داخلي دارند و برهمين اساس اقتصاد جهاني را مكان مناسبي براي رشد اقتصادي نمي‌دانند به همين جهت سياست‌هاي حمايت صنعتي رابه شدت دنبال مي‌كنند و محدوديت‌هاي جدي بر سرراه واردات وصادرات ايجاد مي‌كنند. به طور مثال تعرفه‌هاي گمركي را بالا مي‌برند، محدوديت‌هاي مقداري براي واردات وضوع مي‌كنند، نرخ ارز را براي واردات و صادرات متنوع مي‌كنند و به طور كلي از سياست‌هاي جايگزين واردات براي توسعهء صنعت استفاده مي‌كنند اين مساله موجب مي‌شود يك اقتصاد داخلي با ارتباطات كم‌تر با اقتصاد جهاني شكل بگيرد و رشد اقتصاد اساسائ تابع تقاضاي داخلي باشد.

10- اقتصادهاي رانتي به دليل سرعت دادن در سرمايه‌گذاري وكاهش نرخ بهره و استفادهء زياد از درآمدهاي ارزي كشور و ايجاد يك بودجهء انبساطي به طور معمول موجب افزايش حجم پول دراقتصاد مي‌شوند و چون سرعت افزايش حجم پول دراقتصاد بيش از سرعت توليدات است، به نوعي گرايشات تورمي ‌در اقتصاد شكل مي‌گيرد وچون دولت رانت گرا اعتقادي به كنترل حجم پول ندارد يا تورم‌هاي دورقمي‌شكل مي‌گيرد ويا پتانسيل بالا رفتن نرخ تورم دردوره‌هاي آتي دراقتصاد به وجود مي‌آيد.

بنابراين اقتصاد رانت‌گرا به طور معمول با انبساط پول دراقتصادو جامعه همراه است.

مطلب بعدي طبقه بندي دولت‌هاي رانتي است.دولت‌هاي رانت گرا معمولائ طبقه‌بندي‌هاي متفاوتي دارند، به عبارت ديگر رانت با مجموعه سياست‌هاي خاص شكل مي‌گيرد، به همين جهت دولت‌هاي رانـت‌گرا درسطح جهان با ايده‌ها و سياست‌هاي متفاوتي پا به عرصهء وجود گذاشته ولي همهء آن‌ها دريك نقطه با هم مشترك هستند و آن هم اين‌كه جاي بازار و دولت را باهم عوض مي‌كنند. به همين جهت دولت‌هاي ساختار گرا، از جمله دولت‌هاي آمريكاي لاتين دردههء 1970، دولت‌هاي سوسياليستي درشوروي، كشورهاي اروپاي شرقي و دولت‌هاي پوپوليستي از جمله دولت‌هاي آرژانتين و برخي كشورهاي عربي دردههء 70- 1960 نمونه‌هايي از دولت‌هاي رانتي هستند كه همهء رسالت اصلي خودشان را درتوسعهء بدون توجه به بازار و بخش خصوصي گذاشته‌اند.

دولت نهم هم باوجود اعلام اعتقاد به بازار آزاد، خصوصي سازي، افزايش صادرات وجهش صادراتي واعتقاد به آزادي‌هاي اجتماعي درعمل و در سطح سياست‌هاي اعـمـال شده بدون آنكه خود متوجه باشد،بستر فعاليت رانت‌خواران را مهيا مي‌كند، به عنوان نمونه تلاش اين دولت به عدم تمركز موجب ايجاد رانت دراقتصاد مي‌شود و تمايل دولت به توزيع درآمدها رانت را افزايش مي‌دهد و تمايل دولت به تثبيت نرخ‌ قيمت‌ها و كاهش نرخ بهره موجب مي‌شود كه ارتباط اين سه متغير كليدي با هم دراقتصاد به هم بخورد. جالب اين كه هرگاه اين سه متغير از هم فاصله بگيرند همان‌جا رانت ايجاد مي‌شود. ضمنائ سرعت در تصميمات اقتصادي در دولت بالاست، به همين جهت تصميمات منطبق با حركت طبيعي اقتصاد نيست كه در همين راستا سودهاي غيراقتصادي ايجاد مي‌شود.

دولت جديد اقتصاد جهاني را به عنوان جايي كه مي‌شود با آن تعامل گسترده داشت و از مزاياي آن براي توسعهء اقتصادي استفاده كــرد، حــداقـل درسطـح سياست‌هاي اعمال شده تاكنون قبول ندارد. به همين جـهت براي حمايت از اقتصاد دست به افزايش تعرفه‌هاي گمركي زده است كه اين خود درعين اين كه واردات را كاهش مـــــي‌دهـــــد بــــراي توليدكنندگان زيادي سود غير‌متعارف درمقايسه بانرخ سود در سطح جهان ايجاد مي‌كند.

يـكــــي ديــگــــر از ويـژگـي‌هـايي كه نشان مــي‌دهـد دولـت جـديـد، ناخواسته، رانـت‌هاي بيش‌تري ايجاد خواهد كرد، استفادهء بيش‌تر از درآمـدهـاي ارزي و ريالي در اقتصاداست.چون انبساط اقتصاد همراه با شكل‌گيري اقتصاد بازار انجام نمي‌شود، خود به خود رانت در اقتصاد افزايش مي‌يابد. به عبارتي ديگر دولت جديد از نظر سياست‌هايي كه تاكنون اعمال كرده، رانت بيش‌تري دراقتصاد ايجاد مي‌كند اما چون در يك اقتصادي عمل مي‌كند كه 16 سال درتلاش براي شكل گيري بازار آزاد بوده ودر جهاني فعاليت مي‌كند كه پيام اصلي‌اش آزاد سازي است ميزان و شكل رانت ايجادشده با دولت‌هاي دههء 1970 و در سطح جهان كاملائ متفاوت است. گمان مي‌رود كه دولت احمدي‌نژاد، پارادايم اقتصاد مـردم‌گـرا و منشـا خصوصي‌سازي و آزادسازي ازداخل وخارج دريك پارادوكس تصميم‌گيري قراردارد كه گاهي اوقات اين پارادوكس را درتصميمات اتخاذ شده به روشني مي‌توان ديد. به هرحال اين كه دولت در نهايت به سمت تكيه بر بازار آزاد يا تكيه به دولت براي رسيدن به توسعهء اقتصادي حـركـت مـي‌كنـد، بستگـي بـه تحول اقتصادجهاني وبرخورد اقتصاد جهاني با اقتصاد ايران و چگونگي برخورد دولت با چالش‌هاي فراروي جامعه دارد.

در مجموع احساس مي‌شود،نشانه‌هاي استقرار اقتصاد مردم‌گرا و دخالت بيش‌تر در دولت وجود دارد كه اين در تضاد با ساختارهاي خصوصي قدرتمند دراقتصاد ايران و جهان است. به همين جهت مي‌توان پيش‌بيني كردكه اصطكاك اين پارادايم اقتصادي باتجربهء آزادسازي اقتصاد ايران به طور نسبي درسال‌هاي گذشته و پيام اقتصاد جهاني آزاد سازي اقتصاد و جـهـاني شدن، موجب نوسانات قابل ملاحظه‌اي دراقتصاد خواهد شدكه اين نوسانات موجبات ابهام اقتصادي را در اقتصاد فراهم مي‌كند كه اين دو، متغير‌هاي اقـتصـادكـلان را شـديدائ تحت تاثير قرارخواهد داد.

مقايسه دو دولت

حال اين سوال پيش مي‌آيد كه آيا دولت‌هاي گذشته درايران رانتي نبوده‌اند و فقط دولت جديد به دنبال رانت است ؟

دراين خصوص بايد گفت كه قضاوت دراين زمينه بسيار سخت است. اما دولت هـشتم،ساز و كارهاي برقراري اقتصاد غيررانتي را تاحدي ايجادكرده بود، زيرا بسياري از سياست‌هاي اتخاذ شده درجهت استقرار بازار آزاد بود. به خصوص در حوزهء واردات وصادرات، هرچند كه زياده روي‌هايي هم انجام شد. در زمينهء مقررات‌زدايي و خصوصي‌سازي كار زيادي صورت گرفت. در حوزهء سياست‌هاي مالي و پولي هم دولت هشتم عملكرد بسيار موفقي نداشت اما اگر جهت‌گيري دولت رابخواهيم معين كنيم، جهت‌گيري به سمت كاهش رانت‌ها بود.

دردولت نهم يكي از شعارهاي محوري كه مطرح كردند از بين بردن رانت‌ها، مبارزه بافساد و برقراري عدالت اقتصادي بودكه به نوعي دولـت بـاهميـن شعـارها روي كار آمد وسياست‌هايي را در اين حوزه‌ها اتخاذ كرد .ولي عملكرد دولت درچند ماه گذشته نشان مي‌دهد كه دولت تمايل زيادي به قدرت‌گيري خودش دارد وبه همين جهت از مكانيزم بازار آزاد براي پياده كردن سياست‌هاي خودش استفاده نمي‌كند. به طور مثال تلاش درتوزيع بودجه‌هاي عمراني، تمايل به عدم تمركز، تمايل به تثبيت نرخ ارز، تمايل به تثبيت قيمت‌ها، تمايل به كاهش نرخ بهره وحمايت از صنعت‌گر داخلي وحركت به سمت خودكفايي اقتصادي از طريق افزايش تعرفه‌هاي گمركي نمونه اي از سياست‌هايي است كه جامعه رابه سمت ايجاد رانت بيشتر سوق مي‌دهد. بنابراين درصورتي كـه دولـت تغييـرات قابل ملاحظه‌اي درسياست‌هاي خودش ايجاد نكند، گسترش رانت دراقتصاد اجتناب‌ناپذير است.

اسـتفـاده از درآمـدهـاي نفتي نيز درتمامي‌دولت‌هاي بعد از انقلاب رايج بوده ومنشا اصلي رانت اقتصادي است.

پـايهء اصلي قدرت‌ها بعداز انقلاب بردرآمدهاي نفتي متكي بوده وبسياري از توزيع‌هاي درآمدي وثروتي از طريق همين منبع شكل گرفته و به همين جهت بين دولت هشتم ونهم تفاوت قابل ملاحظه اي ديده نمي‌شود وتنها تفاوت دراين است كه دولت نهم به دلايل سرعت در تصميم‌گيري و دخالت بيش‌تر در اقتصاد تمايل گسترده‌اي به بالا بردن حجم بودجه‌هاي جاري وعمراني خود دارد چرا كه منبع اصلي بودجه درآمدهاي نفتي است. بنابراين استفاده از درآمدهاي نفتي در اقتصاد گسترش بيشتري پيدامي‌كند.

پس از اين نقطه‌نظر پيش بيني مي‌شود دردولت نهم رانت نفتي توسعهء بيش‌تري پيدا كند. طبيعي است كه همراه باافزايش درآمدهاي نفتي مواجه باافزايش حجم نقدينگي وبه دنبال آن افزايش نرخ تورم خواهيم بود. به عنوان نمونه حجم نقدينگي درفروردين 85 به ميزان 92 هزار ميليارد تومان شد كه نسبت به فروردين 84، 26 درصد افزايش نشان مي‌دهد.

موج‌هاي تورمي ‌كه پس از بالا رفتن پايهء پول دراقتصاد ايجاد مي‌شود چه درسال جديد يا سال‌هاي آينده، خود موجب انتقال بخشي از منابع از بخش‌هاي توليدي به غيرتوليدي مي‌شود كه اين خود رانت پنهاني است كه برخي از عاملان اقتصادي از آن بهره‌گيري مي‌كنند.
















دورمچم به جای ساعت یکنوار مشکی بستم
تا همه بفهمن من از همه هر چه زمانو متعلق به زمان است بیزارم
من هم روزی قلبی داشتم
که توسط مردمانی ازمیان شما شکست و شکست تا سنگی شد
واکنون روزگاریست که شیطان فریاد میزند..
انسان پیدا کنید سجده خواهم کرد...


=====ஜ۩۞۩ஜ=====

26-08-1390 01:52 ق.ظ
 


[-]
پاسخ سریع
پیام
پاسخ خود را برای این پیام در اینجا بنویسید.


کد تصویری
royalfuns
(غیر حساس به بزرگی و کوچکی حروف)
لطفاً کد نشان داده شده در تصویر را وارد نمایید. این اقدام جهت جلوگیری از ارسال‌های خودکار ضروری می‌باشد.

موضوعات مشابه ...
موضوع: نویسنده پاسخ: بازدید: آخرین ارسال
  دولت و توسعه صنعتی Friga 0 207 26-08-1390 02:00 ق.ظ
آخرین ارسال: Friga
  ساز و كار بازار و دولت Friga 0 176 26-08-1390 01:58 ق.ظ
آخرین ارسال: Friga
  دولت و مساله پيمان كاري Friga 0 193 26-08-1390 01:53 ق.ظ
آخرین ارسال: Friga
  شعار تجاری و تبلیغاتی شباهت ها و تفاوت ها Friga 0 275 26-08-1390 12:19 ق.ظ
آخرین ارسال: Friga

پرش به انجمن:


کاربران در حال بازدید این موضوع: 1 مهمان